De banaliteit van het Kwaad

Op Frontaal Naakt trof ik gisteren onderstaande bijdrage aan van de hand van Obscuro onder de titel ‘Marktwerking’. Ik vond het de moeite waard die hier te herbloggen.

Vandaag stond mijn apotheker op de voicemail. Toen ik terugbelde, kreeg ik te horen dat één van de middelen die ik gebruik voor mijn chronische levensbedreigende ziekte, namelijk hiv, niet meer wordt vergoed door Zilveren Kruis Achmea (453 miljoen winst in 2012 – red.).

Voor de leken leg ik het hier kort uit: Er zit een virus in je lichaam dat zich vermenigvuldigd en de verdedigingscellen van je immuunsysteem kapot maakt. Als je niets doet, ga je dood. Simpel. Nu is er sinds 1995 de befaamde cocktail, een combinatie van drie middelen die het virus weten te onderdrukken. Een wonder, dat het mogelijk maakt een min of meer normaal leven te leiden.

Peperdure HIV-remmers

Ik zeg min of meer, omdat al die kilo’s gif natuurlijk een aanslag zijn op je organen. Je wordt dus daarom regelmatig gecontroleerd op je nier- en leverfuncties. Een kostbare zaak, samen met die peperdure hiv-remmers. Ik ben mij sterk bewust van het geluk dat ik heb in een Europees land te wonen en niet in Afrika, waar je gewoon crepeert.

Maar de marktwerking hé. Zilveren Kruis Achmea, dat blijkbaar carte blanche heeft van al die politici die voor ons opkomen, heeft besloten dat één van de drie middelen die ik neem, niet meer wordt vergoed. Volgens de verzekeraar omdat het patent op het originele merkmiddel vrij is gekomen, waardoor je met een veel goedkoper generiek middel ook uit de voeten kunt. Prima, goedkopere hiv-remmers voor de hele wereld, dat is wat we willen. Maar is dat wel zo?

Verzekeraar wil niet meer dan 2,60 betalen

Ik bel met de apotheker. Hij vertelt mij dat het probleem niet de merkpil is. Het prijsverschil met de generieke pil is hoogstens dertig euro. Omdat het merkmiddel rond de 170 euro kost, kan de generieke dus zo rond 140 gaan kosten. Maar Zilveren Kruis Achmea wil de apotheker niet meer dan 2,60 euro van dat bedrag vergoeden.

Ik bel met de hiv-consulente van het ziekenhuis: (hiv-consulenten zijn de link tussen internist en patiënt en komen op voor het belang van de patiënt). Die weet daar niets over, ze maakt er melding van en zal het ‘in de groep bespreken’. Ze adviseert mij de zorgverzekeraar te bellen.

Alles moet goedkoper

Ik bel met de Hiv-vereniging: daar zijn ze op de hoogte van het vrijkomen van de patenten, maar de man van de vereniging wijst mij erop dat generieke middelen soms niet werken. Dat heeft voor ons serieuzere gevolgen dan voor bijvoorbeeld iemand met hoge cholesterol. Hij noteert alles en gaat erachteraan, maar adviseert mij ook zeker met de internist en de zorgverzekeraar te bellen. Vraagt netjes of hij mij terug kan bellen, mocht hij meer te weten komen.

Ik bel (met groeiende weerzin) de zorgverzekeraar, Zilveren Kruis Achmea: mevrouw vertelt mij dat het inderdaad klopt, dat ene middel wordt niet meer vergoed. Blablabla over patenten en generieke middelen, alles moet goedkoper.

U bent niet de enige

Ik vraag haar waarom ze dan nog maar 2,60 euro willen vergoeden voor een goedkoper middel dat toch nog 140 euro kost. Welk middel dat dan is? Dat weet ik niet, ik neem het tenslotte nog niet. “Dan kan ik u niet verder helpen.”

Op mijn vraag wat voor garanties er zijn dat het generieke middel even goed werkt, zegt ze: “soms moet je een middel proberen om te kijken of het werkt.” Op mijn opmerking dat ik geen griepje heb en niet kan wachten om te zien of het werkt want als het niet werkt ga ik DOOD, antwoordt ze: “U bent niet de enige, meer mensen hebben dat probleem.”

Drion-pil

Voorlopig heb ik nog pillen voor anderhalve maand. Ik zal maar een afspraak maken met de internist om te kijken wat er moet gebeuren. Maar de gedachte om naar België te rijden voor een Drion-pil komt in me op.

Marktwerking, daar knap je van op.

Mark, Stef, Jet

Over een maand of drie heeft de crisis ook mij bereikt. Statistisch gezien zal ik 443 dagen werkloos zijn en heb ik een kans van 57% op ‘uitstroom naar een baan’, zo vertelt mijn juridisch adviseur me. Het zijn boeiende cijfers. Ook ik mag mij nu in de wondere wereld der WW gaan storten.

Tenzij ik besluit de statistieken te ontkennen, wat een verstandig mens beter niet doet, zal ik voorlopig rekening moeten houden met 30% inkomensdaling. Omdat de vaste lasten niet mee dalen, daalt mijn besteedbare inkomen met 41%. Dat wordt dus niet weinig bezuinigen; geen cent de deur meer uit.

Volgens Mark is dat ‘somberen’ en moeten we dat niet doen. Nee, we moeten de economie aanjagen. Geld niet oppotten, maar uitgeven!

Ik zou nu kunnen protesteren door erop te wijzen dat ik helemaal niet ‘somber’, maar gewoon een rekensom maak, aan het einde waarvan ik geld tekort kom. Ik zou ook kunnen roepen dat ik op de lagere school wél heb leren hoofdrekenen, in tegenstelling tot Mark, die het dan ook stukken verder geschopt heeft dan ik.

Maar dat is uiteindelijk het punt niet. Dat is al eeuwen geleden gemaakt door die grappenmaker van Van Nazareth: de mens is er niet voor de economie, de economie is er voor de mens.

Van mijn woningbouwvereniging kreeg ik afgelopen week een schrijven waarin werd bevestigd dat mijn huur dit jaar extra verhoogd wordt omdat ik in 2011 net een paar euro boven een bepaalde norm heb verdiend. Had ik maar niet (wegens privé-omstandigheden) moeten bijverdienen.

Volgens Stef is een dergelijke aanpak van ‘scheefwoners’ nodig om mensen te stimuleren te verhuizen naar duurdere woningen en zo de woningmarkt weer vlot te trekken.

Ik zou nu kunnen protesteren door erop te wijzen dat die iets duurdere woningen in het middensegment helemaal niet bestaan, dat Stef dat weet, dat wij ook weten dat Stef dat weet en dat Stef weet dat wij het weten. Dat Stef dus op klaarlichte dag iemands portemonnee aan het spekken is onder valse voorwendselen.

Maar dat is uiteindelijk het punt niet. Dat is al eeuwen geleden gemaakt door die grappenmaker van Van Nazareth: bewoners zijn er niet voor de woningmarkt, de woningmarkt is er voor bewoners.

Volgens Jet ‘teren te veel vrouwen op de zak van hun man’. Die vrouwen ‘moeten ook af van dat eeuwige schuldgevoel over hun gezin’ en ‘zouden zich eerder schuldig moeten voelen over het feit dat de overheid zoveel in ze heeft geïnvesteerd’.

Ik zou nu kunnen protesteren door erop te wijzen dat op deze manier vrouwen het nooit goed doen: of ze voelen zich schuldig tegenover hun gezin, of tegenover de overheid, of beide. Ik heb nu (nog) collega’s die zich openlijk afvragen waarom ze eigenlijk nog werken, gezien het feit dat één salaris toch volledig opgaat aan de kinderopvang. Dat kunnen ze zelf budgetneutraal, én beter.

Maar dat is uiteindelijk het punt niet. Dat is al eeuwen geleden gemaakt door die grappenmaker van Van Nazareth: vrouwen zijn er niet voor de overheid, de overheid is er voor vrouwen.

Koningslied

De paniek is geloof ik een beetje toegeslagen nu het koningslied openbaar is gemaakt. Het schijnt echt heel, héél erg slecht te zijn. Slechter dan onze slechtste inzending voor het Eurovisie Songfestival. Velen vragen zich af of het nog recht te trekken is.

Welnu, ik heb een oplossing. Het is wel een beetje een raar idee hoor. Misschien is het voor de gemiddelde Nederlander wel iets té revolutionair. Maar toch durf ik -we hebben immers nog maar enkele dagen te gaan en de nood is dus groot- het volgende voor te stellen: het Wilhelmus?

De tekst is 16e eeuws, mogelijk gedicht door een Nederlander en de muziek is even oud: een Noord-Frans Hugenotenlied. Ik heb altijd begrepen dat het oorspronkelijk een dansmelodie is, maar welke dans erbij hoort, daar ben ik nooit achter gekomen. In ouderdom wordt het alleen overtroffen door het volkslied van Japan, dat een tekst uit de negende eeuw schijnt te hebben, maar een melodie uit de negentiende. ‘Ons’ Wilhelmus is dus het oudste volkslied ter wereld.

Het Wilhelmus heeft niet alleen een lange, maar ook een bewogen geschiedenis. Zo is het een tijd geen nationale hymne geweest. Mijn vader heeft mij eens verteld dat die plek ooit bijna is ingenomen door ‘Waar de blanke top der duinen’, u weet wel, die van ‘van vreemde smetten vrij’. Het is ook niet begonnen als volkslied, maar als propaganda van opstandelingen tegen het door God boven ons gestelde bevoegd gezag. En bijna vanzelfsprekend zijn de katholieken een tijdje mordicus tegen het lied geweest. Het lijkt wel Holland. Ik wil maar zeggen: qua erfgoed is het Wilhelmus iets om trots op te zijn, ware het niet dat we Nederlanders waren.

Laten we wel wezen: net als van het koningslied kent niemand de tekst. Het wordt nauwelijks gezongen en bovendien moet het ongeveer twee keer zo snel gezongen worden dan men normaal doet. Er valt voor de vele oranjeverenigingen en andere enthousiastelingen een heleboel te oefenen op al die vijftien coupletten op bijna-rap-tempo. De muziek en de tekst zijn overal te vinden, alleen nog een vrijwillige volkszanger die het even voor wil doen voor het juiste tempo.

Maar ja, dit is natuurlijk wel een héél wild idee…

Een brood stelen

Op 2 oktober 1996 haalde bisschop Tini Muskens van Breda de landelijke pers met zijn uitspraak dat iemand die te arm is om een brood te kopen het recht heeft om het te stelen. Politici van links tot rechts lieten hun afkeuring horen.

Eén van hen was Frits Bolkestein. Hij gaf zijn verontwaardiging nog een extraatje mee door de bisschop met zijn eigen wapen te bestrijden: de bijbel. Wie uit honger stal, moest dat zevenvoudig terug betalen, aldus de Heilige Schrift zélf. De kerkvorst uit Breda kreeg een koekje van eigen deeg.

Het staat er inderdaad, in Spreuken hoofdstuk 6, vers 30 en 31:

ze verachten een dief niet wanneer hij steelt,-
om zijn lege keel te vullen
wanneer hij honger lijdt;
is hij betrapt
dan moet hij zevenvoudig vergoeden,-
al het geld bij hem in huis moet hij afgeven;
(Naardense vertaling)

Ik weet niet of iemand Frits Bolkestein ooit heeft uitgelegd dat hij met deze tekst de bisschop helemaal niet kapittelde over stelen, maar over vreemdgaan. Dat zie je als je de tekst eromheen leest:

Zal iemand vuur in zijn boezem nemen,
 dat zijn klederen niet verbrand worden?
Zal iemand op kolen gaan,
 dat zijn voeten niet branden?
Alzo die tot zijns naasten huisvrouw ingaat;
 al wie haar aanroert, zal niet onschuldig gehouden worden.
Men doet een dief geen verachting aan,
 als hij steelt om zijn ziel te vullen, dewijl hij honger heeft;
En gevonden zijnde, vergeldt hij het zevenvoudig;
 hij geeft al het goed van zijn huis.
Maar die met een vrouw overspel doet, is verstandeloos;
 hij verderft zijn ziel, die dat doet;
Plage en schande zal hij vinden,
 en zijn smaad zal niet uitgewist worden.
Want jaloersheid is een grimmigheid des mans;
 en in den dag der wraak zal hij niet verschonen.
Hij zal geen verzoening aannemen;
 en hij zal niet bewilligen, ofschoon gij het geschenk vergroot.
(vers 27 t/m 35 in de Statenvertaling)

De strekking van deze tekst is duidelijk: wie steelt, zal gebukt gaan onder de strenge boetes, maar verliest zijn eer niet. Wie het met de vrouw van een ander doet, verliest zijn eer en mogelijk zelfs zijn leven. Je kunt dus veel beter een dief zijn dan vreemd gaan. Een liberaal als Bolkestein zal dat onmiddellijk herkennen als een zuiver utilitaristisch argument, gespeend van iedere neiging tot moraliseren.

Toch is dat niet het hele punt van deze tekst. De schijver van het boek Spreuken verwijst impliciet namelijk naar enkele voorschriften uit de wet van Mozes, de thora:

stel, iemand stéélt een os, of een schaap,
en hij heeft hem geslacht of verkocht:
met vijf stuks rundvee
maakt hij het goed voor de os
en met vier stuks wolvee voor het schaap.
Wordt het gestolene levend bij hem teruggevonden, een koe, een ezel, een geit of een schaap, dan moet hij een dubbele vergoeding geven.

Als hij, betrapt, wordt aangetroffen
met het gestolene in zijn hand,
van os tot ezel tot schaap, nog levend,
zal hij het met het dubbele vergoeden.
(Exodus 21:37 en 22:3 in de Naardense vertaling)

Dit is ‘pluk ze’-wetgeving uit de oudheid. Ook destijds vond men al dat misdaad niet mocht lonen. Wie vee stal, moest niet alleen betalen voor de geleden schade. Ook de winst die op ‘slacht en verkoop’ was geboekt, moest worden terugbetaald. Vandaar de vier- tot vijfvoudige vergoeding. Wanneer de rechtmatige eigenaar de levende have wél ongeschonden terug kreeg, gold alleen een dubbele vergoeding: teruggave van het vee zelf, plus een boete die bij de ernst van het misdrijf paste.

De hoogste vergoeding was het vijfvoudige van wat gestolen was, maar zeker niet het zevenvoudige. De hongerige dief die de schrijver van Spreuken voor ogen heeft, wordt dus te streng gestraft, veel strenger dan de eigen wetten voorschrijven.

De door Frits Bolkestein aangehaalde tekst stelt dat stelen en daarvoor onrechtvaardig streng gestraft worden, altijd nog beter is dan vreemdgaan, niet dat wie een brood uit honger steelt, dat zevenvoudig moet terugbetalen. Sterker nog: de tekst gaat er zelfs van uit dat dat niet het geval is.

De politicus dacht de bisschop te kunnen overtroeven. In de ogen van de landelijke pers heeft hij dat ook beslist gedaan. Eén nul voor Bolkestein. Nu is dat voor een politicus ook voldoende: scoren terwijl de camera’s gericht zijn op het tumult, dát telt.

Dat je achteraf op de band kunt zien dat de scorende politicus eigenlijk buitenspel stond en een onkundig voetballer bleek, haalt hoogstens een half kolommetje op pagina drie…

…of een blogpost op Les Clochards.

Aso’s

Lopend op straat wil ik nog wel eens stilstaan bij een fiets waarvan de eigenaar bij het parkeren is vergeten zijn achterlamp uit te zetten. Tegenwoordig zijn dat meestal lampen op een batterij en wie vergeet het knopje te beroeren, zit al snel aan de aanschaf van nieuwe batterijen en een kleine vervangklus met de schroevendraaier.

Het uitzetten van zo’n achterlamp is trouwens geen lichte opgave. Ik weet niet waarom maar fietslichtontwerpers lijken er een hels plezier in te hebben de knopjes, ze zijn ook altijd minuscuul, zo onvindbaar mogelijk te maken. Bovendien lijkt het aantal modellen oneindig. Ik ben er tot nu toe in ieder geval niet in geslaagd twee exemplaren van hetzelfde model achterlamp te vinden. Tenslotte is het in de winter ook bepaald geen genoegen om met halfbevroren vingers de medemens van dienst te zijn.

Maar ik weet hoe vervelend het is om in de winter -de plaatselijke hermandad controleert dan op fietslicht- ineens met uitgeputte achterlichtbatterijen te staan. Ja, het is je eigen schuld, dan had je maar beter moeten opletten. En toch is de vreugde wanneer je door een medemens uit de brand geholpen wordt die je met je eigen stommiteit hebt veroorzaakt zo groot, dat ik er plezier aan beleef ook de anonieme stomkop zijn tegenslag te besparen.

Mijn erbarmen met de mensheid heeft de laatste tijd echter een flinke knauw gekregen. Het was me de laatste tijd al opgevallen dat er opmerkelijk veel achterlichten waren waarbij de ontwerpers er inderdaad in waren geslaagd om de bedienknop onvindbaar te maken. Ik geef niet snel op waar het de werken van barmhartigheid betreft, maar de afgelopen maanden heb ik -moet ik tot mijn schande bekennen- bij enkele fietsen het bijltje erbij neergegooid. Nu blijkt dat er achterlichten zijn die daadwerkelijk geen bedienknop meer hebben. Ze werken op het detecteren van beweging. Staat de fiets lang genoeg stil, dan gaat het licht vanzelf en volautomatisch uit.

Ik ben zwaar geschokt door deze uitvinding. Filantropen zoals ik worden zo overbodig gemaakt. Is er dan niemand meer die rekening houdt met een beetje medemenselijkheid?

Mourad, Sofian, Jordi

In het begin van de film Gandhi (1982) komt een scene voor die speelt rond 1906. Daarin spreekt Mohandas Karamchand Gandhi een bijeenkomst toe van Indiers in Zuid-Afrika die het helemaal gehad hebben met het regime van dienst. Hij wil de vergaderde menigte ervan overtuigen zich tegen het discriminerende en repressieve regime teweer te stellen met vreedzame middelen.

Die boodschap komt niet helemaal over. Eén van de aanwezigen somt de misdaden op die van regeringswege zijn gepleegd tegen de Indische gemeenschap en roept zeer welsprekend op tot geweld. Dat lijkt de enige keuze. Gandhi is het daar niet mee eens, de kijker weet dat, maar heeft zojuist ook de woedende Indier horen spreken en ziet al van ver aankomen dat de merkbaar onervaren Gandhi hier nooit tegenin kan.

Dan gebeurt er iets onverwachts. Gandhi spreekt zijn bewondering uit voor de vorige spreker. Hij looft vooral de betoonde moed. En die moed gebruikt hij om zijn gehoor te overtuigen. Want die moed is nodig voor de plannen die hij heeft en passant legt hij uit dat het uiten van die moed in geweld het verkeerde middel is.

Mourad en Sofian zijn inmiddels dood. Hoe het met Jordi gaat weet niemand, waarschijnlijk zelfs Jordi niet. Maar we hebben er wel een mening over. Nederland is weer leverancier van jihad-strijders. Onze grootste zorg is niet zozeer de kans dat die jonge mensen daar sneuvelen. Want wie de weg kwijt is, zijn we eigenlijk liever, of liefst kwijt. Onze grootste zorg is wat er gebeurt met hen die getraumatiseerd terugkeren. Die zorgen zijn zelfs een stuk groter dan onze zorgen over ‘onze eigen’ getraumatiseerde veteranen uit dezelfde regio.

Niemand heeft het over de moed die Mourad, Sofian en Jordi toonden toen ze besloten naar Syrie te gaan. Die moed is zonder voorbehoud lovenswaardig. Zeker, ze zijn de weg behoorlijk kwijtgeraakt, erger dan hun comazuipende leeftijdsgenoten. Hun moed is de moed van de zelfmoordenaar. De weg die ze kozen om hun moed in praktijk te brengen is zonde in alle betekenissen van dat woord. Maar de moed zelf is daarmee nog niet verkeerd.

Dat besef zou eerst eens moeten doordringen voordat we grote denkers als minister Opstelten plannen laten opwerpen zoals het preventief innemen van paspoorten. Wellicht komt met dat besef ook een aanpak in beeld die niet alleen burgerlijke vrijheden ongemoeid laat, maar die ook wérkt.

Twee beetjes dom

Dit was niet een beetje dom, maar minstens twee beetjes. Dijsselbloem had op zijn minst zijn Macchiavelli moeten lezen voordat hij zich ambtshalve met Cyprus ging bemoeien. De Italiaanse theoreticus inzake machtsuitoefening waarschuwde er nog zo voor: iemands familie kun je uitmoorden. Dat zal je uiteindelijk, als dat voor de betrokkenen nuttig is, worden vergeven. Maar iemands bezittingen roven? Dat vergeven ze je nooit.

Een graai doen in andermans spaartegoeden is dus al onvergeeflijk, diezelfde graai doen terwijl er een deposito garantiestelsel tot honderdduizend euro van kracht is, is zo mogelijk nog dommer. Er was al weinig vertrouwen van de consument, dat vloeit nu volledig weg en hoe langer deze crisis rondom de spaargelden op het eiland voortduurt, hoe sneller het zal gaan, ook internationaal.

Dijsselbloem wuift dat te gemakkelijk weg. Dat garantiestelsel staat volgens hem nog steeds. Alleen is de situatie in Cyprus zo uniek, dat hier wel een uitzondering gemaakt moest worden. Juist met die gedachte bewijst Dijsselbloem niet geschikt te zijn voor zijn functie. Niet dat de constatering niet klopt. Cyprus is inderdaad uniek en de financiele situatie is inderdaad bijzonder nijpend. Maar daarmee is slechts de feitelijke situatie beschreven.

Het verdedigen van deze graai in Cypriotisch spaargeld met een beroep op de unieke situatie daar, geeft in wezen maar één signaal af:

Wanneer de situatie daarom vraagt, zal altijd een logische reden gevonden worden om gemaakte afspraken éénzijdig te schenden.

Spaarders in Griekenland, Italie, Spanje en Ierland -en we mogen hopen dat het tot die landen beperkt blijft- zullen nu, zo gauw zich ook maar iets voordoet dat ook maar enigszins zou kunnen wijzen op een mogelijk ongeluk, onmiddellijk een bank run organiseren. Dat zal sneller gaan dan op Cyprus, want daar bleken de banken al op de hoogte, en voorbereid, op de reactie van de consument.

En ik ben bang dat wanneer Dijsselbloem onder de druk besluit dat het beter is ten halve te keren dan ten hele te dwalen, hij daarmee niets meer zal kunnen redden. Want hoeveel vertrouwen kun je nog hebben in een politicus die pas besluit zich aan afspraken te houden als hij daartoe wordt gedwongen?