Koran van elders?

augustus 31, 2012

Een hoogst eigenaardig artikel in de bijlage van Trouw van 4 augustus 2012. Volgens een Canadese wetenschapper moet de oorsprong van de koran heel ergens anders gezocht worden dan we tot nu toe dachten.

Volgens het traditionele islamitische verhaal -het verhaal dat we ook op school leren en in de meeste literatuur tegenkomen- is de koran ontstaan in de steden Mekka en Medina, op het Arabisch schiereiland. Deze Canadees zoekt de oorsprong echter veel noordelijker: de regio rond het huidige Syrië en Jordanië.

Zijn argumentatie is heel eenvoudig en makkelijk te volgen. In de regio rond Mekka en Medina -de Hejaz- werd het zogenaamde ‘Zuid Arabische’ schrift gebruikt. Dat kennen we uit inscripties.

Een inscriptie in Zuid Arabisch schrift uit het Nationaal Museum van Saudi Arabië

Het Zuid-Arabische schrift is uiteindelijk in onbruik geraakt en dat is jammer, want het had voor alle Arabische klanken -of in ieder geval medeklinkers- een apart letterteken.

Het schrift waarin de koran is geschreven, dat we tot op de dag van vandaag kennen als ‘Arabisch’, stamt echter uit de regio waar nu Syrië en Jordanië liggen. Dat schrift is ontstaan uit het Aramese schrift en was niet erg geschikt voor de Arabische taal: 15 lettertekens voor 28 klanken, wat betekende dat teveel lettertekens voor teveel verschillende klanken konden staan, soms wel vijf. Het Arabische schrift heeft dan ook later enkele ‘hulpstukken’ ontwikkeld om dat euvel te verhelpen.

Aangezien alle oudste manuscripten van de koran die we kennen geschreven zijn in het -minder geschikte- Arabische schrift, ligt de conclusie nogal voor de hand dat de inhoud van de koran ook wel in die noordelijke regio voor het eerst zal zijn opgeschreven. Die gevolgtrekking ligt zo verschrikkelijk voor de hand dat je je afvraagt waarom hij niet eerder is geopperd.

Een detail van een oud koranmanuscript in Arabisch schrift dat onlangs bij Sotheby’s werd geveild. Het betreft een tekststijl die ‘hejazi’ genoemd wordt. De oudste koranmanuscripten zijn in deze stijl geschreven.

Wie het artikel in Trouw goed leest, kan daarin de verklaring voor dit opvallende feit vinden. Helemaal aan het eind wordt namelijk vermeld dat er wél papyri en inscripties gevonden zijn uit de zevende eeuw met teksten, geschreven in het ‘Arabische’ schrift. Dat wil dus zeggen dat de stelling ‘rond Mekka en Medina werd het Zuid Arabische schrift gebruikt’, niet helemaal klopt. Kennelijk bestonden beide schriftsystemen naast elkaar en is de uit het Aramees voortgekomen schriftcultuur ook in gebruik geweest rond Mekka en Medina.

De Canadese onderzoeker zoekt zijn toevlucht nu in wat wetenschappers een ‘hulphypothese’ noemen. De in het Arabisch gestelde teksten zouden geschreven zijn door de officiële bestuurslaag. In dat geval zouden alleen onofficiële Arabische teksten tellen als bewijs dat ook het Arabische schrift gewoon gebruikt werd naast het Zuid Arabische. Dat zou kunnen, maar het werpt natuurlijk wel de vraag op of de teksten uit de koran niet ook door, of onder leiding van, die bestuurslaag kunnen zijn opgeschreven.

Bovendien doet zich een andere verklaring voor, een alternatieve hulphypothese, die in dit geval de theorie onderuit haalt: Zuid Arabisch schrift werd alleen gebruikt voor officiële inscripties en Arabisch schrift voor inscripties en minder formele zaken als teksten op papyrus.

Het staat niet expliciet in het artikel in Trouw, maar enig googelen op het Zuid Arabisch schrift, levert al snel ettelijke inscripties op, maar niets dat niet op steen staat. Het Wikipedia artikel over dit onderwerp vermeldt wel een cursieve variant dat op andere materialen werd gebruikt dan steen, maar dat is in Jemen. Te ver zuidelijk.

Als de koran, in navolging van andere heilige geschriften, op papyrus en perkament werd opgeschreven en voor die media het Arabische schrift als geeigend werd gezien, dan is het helemaal niet gek dat er nooit iets van de koran in het -voor steen bedoelde- Zuid Arabische schrift is vastgelegd.

Let wel: die alternatieve hulphypothese hoeft niet waar te zijn, maar het is wel een nogal voor de hand liggende mogelijkheid die even in het artikel onderkend had moeten worden. Nu is het artikel in Trouw niet meer dan weer een voorbeeld van de tsunami aan revisionistische theorieën over het ontstaan van de islam die nauwelijks wetenschappelijk zijn onderbouwd, overduidelijk naar een vooropgezette conclusie toe redeneren of, in dit geval, niet bijster handig ‘naar de leek toe worden doorgecommuniceerd’.


Slachtoffer wordt dader

augustus 29, 2012

Jaren geleden leerde ik een ouder echtpaar kennen dat de Tweede Wereldoorlog had doorgebracht in een vluchtelingenkamp in Zwitserland. Nog afgezien van het feit dat niemand daar naar hen omkeek, zelfs het internationale Rode Kruis liet het afweten, werden deze mensen van elkaar gescheiden: zij in een vrouwenkamp, hij in een mannenkamp. Dat ze getrouwd waren, deed niemand wat.

Over deze behandeling waren ze, enkele decennia na dato, nog steeds zeer verontwaardigd, en terecht. Je zou met een menselijker behandeling van oorlogsvluchtelingen rekenen. Mijn verwachting dat deze mensen beter dan wie ook beseften dat vluchtelingen behoorlijk behandeld dienen te worden, werd echter verrassend gelogenstraft.

Rond de tijd dat we over hun onvrijwillige verblijf in Zwitserland kwamen te spreken, speelde ergens op de wereld een groot vluchtelingenprobleem, ik ben vergeten welk. Het was in ieder geval erg genoeg voor een nationale inzamelingsactie in de media. Terzijde plaatse ik daarover een opmerking waarop de man van het stel direct als door een wesp gestoken reageerde.

Geen cent hebben we gegeven, voor ons deed ook niemand iets.

De gekwetstheid die daar achter schuilgaat, is alleszins invoelbaar en de opmerking is in zekere zin redelijk genoeg om er begrip voor te hebben. Maar het betekent wel dat deze mensen, die vonden dat zijzelf destijds beter behandeld moesten worden, niet wensten bij te dragen aan de betere behandeling van anderen. Die anderen waren evenwel in zekere zin lotgenoten. Juist zij wisten toch beter dan wie ook -mijzelf incluis- welk leed een slechte behandeling vluchtelingen kon toebrengen?

Ik vertel u dit verhaal omdat het de mogelijkheid illustreert dat een in alle opzichten voorstelbare, menselijke en begrijpelijke verbolgenheid kan leiden tot een moreel laakbaar standpunt, juist over het punt waar die verbolgenheid over gaat. Dat kan bij de beschouwer leiden tot verwondering of zelfs tot afkeuring. Je verwacht nu eenmaal eerder van mensen dat ze wat zij niet willen dat hen geschiedt, ook niet aan anderen gunnen. Behalve misschien als het wraak betreft, maar dat speelde hier niet.

Zo zorgt het gegeven dat veel mensen die zelf ooit als kind sexueel misbruikt zijn, zelf kinderen gaan misbruiken, nog steeds voor veel verwondering. Ze zouden toch beter moeten weten? Die verbazing blijft, ondanks het inmiddels goed gedocumenteerde feit dat hiervoor een psychologische verklaring bestaat. Die verklaring wordt vaak samengevat onder het kopje ‘slachtoffer wordt dader’.

Wat ik hierboven zeg over individuele gevallen, wordt ook toegepast op collectieven. Geen geschiedenisboek over de Late Middeleeuwen dat niet meldt dat de overal in Europa vervolgde calvinisten in hun eigen Genève ook ketters gingen verbranden. De lijst historische voorbeelden kan vrij makkelijk worden uitgebreid. Steeds zijn we verbaasd over het feit dat mensen die niet willen dat hen iets geschiedt, er minder moeite mee hebben als het anderen overkomt.

Ook wanneer iemand zijn verwondering uitspreekt over de politiek van de staat Israël jegens Palestijnse ingezetenen in termen van ‘slachtoffer wordt dader’ lijkt me dat een voorstelbare verwoording. Toch beschouwt Rosanne Hertzberger een dergelijk idee als ‘het intelligentere antisemitisme’, gevaarlijker dan huis-tuin en keuken antisemitisme.

Ik heb haar column (ook gepubliceerd in de NRC van zaterdag 23 juni 2012) met verbazing gelezen. Vooral omdat ze -ten behoeve van de kwalificatie ‘antisemitisme’- een interpretatie geeft van de ‘slachtoffer wordt dader’ gedachte die er niet om liegt (zij citeert Marcel Möring):

Dat Israël gelijkstaat aan ‘de joden’ en dat die het beter moeten doen dan de Nederlanders, de christenen, de Eskimo’s? Dat de joden tussen 1936 en 1945 hun lesje zouden moeten hebben geleerd?

Dat is een valse voorstelling van zaken. Er is niemand die beweert dat joden ‘hun lesje zouden moeten hebben geleerd’ tijdens de Endlösung, net zomin als er ooit iemand is geweest die meende dat de calvinisten onder katholiek bewind ‘hun lesje zouden moeten hebben geleerd’ of dat slachtoffers van seksueel misbruik ‘hun lesje zouden moeten hebben geleerd’. Ook voor het echtpaar waarover ik hierboven vertelde, zou ik niet zo snel kunnen verzinnen welk ‘lesje’ ze geleerd zouden moeten hebben in Zwitserland.

Wie na het zoveelste debacle in de bezette gebieden vertwijfeld uitroept: ‘joden zouden toch beter moeten weten?’ is ook niet van mening dat joden het per se beter zouden moeten doen dan christenen of Eskimo’s. Ze verwachten dat joden, net als christenen en Eskimo’s, precies evenveel moeite hebben met kwaad dat anderen overkomt als met kwaad dat henzelf ooit is overkomen.

De verwondering die joden te beurt valt is allerminst uniek voor hen bedoeld en is ook geen andere dan die christenen of Eskimo’s te beurt zou vallen. Er is -met andere woorden- niets antisemitisch aan.


Koop een stem

augustus 24, 2012

Iedereen die werkt 1000 euro in 2014, aldus demissionair premier Rutte. De werkende beroepsbevolking van Nederland bestond vorig jaar uit zo’n 7,4 miljoen personen. Da’s dus een staatsuitgave van 7,4 miljard in een tijd waarin (iedereen roept dat er) nodig bezuinigd moet worden. Rutte is dus van mening dat er tussen nu en 2014 feitelijk 7,4 miljard minder bezuinigd kan worden, alleen hij formuleert het wat raadselachtig.

Waar gaat Rutte dat van betalen? Van de bezuinigingen natuurlijk. En het mooie is: nu er een bedrag genoemd is, kunnen we waarschijnlijk ook uitrekenen hoeveel we eerst in moeten leveren, voordat we daar een kleinigheid van terug krijgen nadat de staat er de rente van getrokken heeft.

Want duizend euro is een schijntje, op jaarbasis: twee maanden huur als je mazzel hebt, je gemeentelijke belastingen voor dat jaar, je ziektenkostenverzekering voor iets meer dan een half jaar, een inburgeringscursus, je forenzentax.

De vraag is alleen: hoe verhoudt zich dit lokaas tot de bron waaruit hij gefinancierd gaat worden? Ik ben geen econoom, maar er zal vast wel iets bekend zijn over de verhouding tussen bezuinigingen en daaruit gefinancierde doucheurtjes. Ik kan me de Zalmsnip herinneren. Daar heeft vast iemand ooit van berekend welke bezuinigingen daarmee van een suikerlaagje werden voorzien.