Kruistocht (3)

Dit is het derde deel van een recensie van het boek van Hans Jansen Op, op, ten strijde, Jeruzalem bevrijden! De eerdere delen vindt u hier en hier. In die laatste bijdrage betoogde ik dat Jansen feiten weglaat of negeert.

Dat hij dat doet is ook goed te zien in zijn behandeling van de nasleep van de inname van Jeruzalem door Saladin in 1187. In het standaard verhaal wordt er altijd de nadruk op gelegd dat daarbij geen bloed vergoten is: Saladin en de verdediger van Jeruzalem -Balian van Ibelin- kwamen de voorwaarden voor overgave overeen tijdens harde onderhandelingen en Saladin hield zich stipt aan die voorwaarden zodat de inwoners van Jeruzalem en vrije aftocht hadden. Dit vormde een groot contrast met de inname van Jeruzalem door de kruisvaarders, in 1099, waarbij de gehele bevolking van Jeruzalem over de kling werd gejaagd.

Jansen benadrukt dat er inwoners van Jeruzalem waren die het overeengekomen losgeld niet konden betalen. Deze mensen zijn door Saladin tot slaaf gemaakt en verkocht. Hiermee wil Jansen Saladin wegzetten als ‘krijgsheer’ die op geen enkele wijze de nobele reputatie verdient die hij in de westerse geschiedschrijving heeft gekregen.

Het feit klopt, maar hij verzuimt erbij te vertellen dat de tussen Balian en Saladin overeengekomen losprijs ruim voldoende was om de gehele bevolking van Jeruzalem vrij te kopen. Het waren de rijke christenen die het vervolgens verdomden om voor hun armere geloofsgenoten te betalen, de bisschop van Jeruzalem voorop. Dat maakt Saladin natuurlijk niet meteen een heilige, maar het nuanceert het beeld dat Jansen neerzet aanzienlijk.

Voorbeelden als deze zijn er legio en ze wijzen allemaal dezelfde kant op: Jansen is een reeds vooraf ingenomen politiek standpunt ten aanzien van de islam aan het beredeneren. Dat leidt tot opvallende datamassage in zijn boek.

Op blz 290 beweert hij doodleuk dat de islamitische wereld tot 1174 geen ziekenhuizen kende en dat instituut waarschijnlijk van de kruisridders heeft afgekeken, terwijl ziekenhuizen uit de islamitische wereld al vanaf de negende eeuw bekend zijn Tegelijkertijd beweert Jansen dat de islam niets van de kruisvaarders overnam omdat deze zichzelf als superieur zag.

In een poging aan te tonen dat de westerse cultuur destijds al superieur was aan de islamitische, wijst Jansen een aantal zaken aan waaruit die gevolgtrekking helemaal niet blijkt. Dat Alexandrië in 1365 in één dag kon worden ingenomen (blz. 188), wijst helemaal niet op superioriteit van de Europese militairen, hoogstens op hoe onverwacht ze er aankwamen.

Dat Saladin zijn wapens soms bij Europese handelaren kon inkopen (blz. 288), zegt net zo weinig over de superioriteit van de Europese cultuur als de verkoop van buskruit en kanonskogels door Hollandse kooplieden aan de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige oorlog iets zegt over de superioriteit van de Hollandse cultuur.

Dat je met een kruisboog met minder oefening veel preciezer kunt schieten wijst hoogstens op een aantal voordelen van dat wapen. De Turken hadden er niets aan (een kruisboog schiet veel te langzaam en is onbruikbaar op een paard) en namen hem dus niet over. Dat zegt niets over islamitische superioriteitsgevoelens (blz. 289).

Grappig genoeg is er één ding dat de islamitische cultuur eigenlijk wel had moeten overnemen van de kruisvaarders: stabiele staatsstructuren en gegarandeerde rechten. Al tijdens de kruistochten viel het een islamitische schrijver op dat rechten in kruisvaardersstaten weliswaar ongelijk waren, maar wel gegarandeerd, dit in tegenstelling tot islamitische staten, waar willekeur aan de orde van de dag was. Vooral troonsopvolgingen waren een ramp en ook hier presteerden kruisvaardersstaten een stuk beter.

Die observatie wordt niet door Jansen gedaan, maar door Amin Maalouf in zijn boek over de geschiedenis van de kruistochten volgens Arabische bronnen. Deze opmerking staat helemaal achterin het boek van Maalouf en hij trekt zijn conclusie tot aan de huidige dag door. Het overdragen van de macht in het Midden-Oosten is nu nog steeds een groot probleem. Dat had wellicht anders kunnen zijn als moslims beter naar de kruisvaarders hadden gekeken, aldus Maalouf.

Het boek van Maalouf wordt door Jansen vermeld in zijn bibliografie. Het is het enige boek in de bibliografie waar Jansen commentaar bij geeft: ‘dit boek slaat te pas en te onpas ten opzichte van westerlingen een neerbuigende toon aan’. Dat is nogal wiedes. Het betreft immers een geschiedenis van de kruisvaarders door de ogen van hun vijanden. Maaloufs neerbuigende toon haalt het trouwens niet bij Jansens neerbuigende toon over moslims, historici, politici en protestanten.

Maar dat Jansen Maaloufs observatie niet heeft overgenomen, terwijl deze hier beslist een veel sterker punt heeft als het neerkomt op de vraag ‘wie was er nu superieur’, geeft te denken. Misschien is het beneden Jansens stand om zoiets van een moslim over te nemen. Maar dat zou wat eigenaardig zijn als je zelf dat verwijt juist aan moslims maakt. Persoonlijk hou ik het er dan ook op dat Jansen het einde van Maaloufs boek niet gehaald heeft.

Dat zou betekenen dat Jansen zijn literatuur niet kent. Daar is meer over te zeggen en maandag sluit ik deze recensie dan ook af met enkele observaties over de door Jansen geraadpleegde literatuur.

Volgende deel hier.

3 reacties op Kruistocht (3)

  1. Edith van den Berg zegt:

    Dank voor deze verhelderende recensie. Mag ik voorstellen dat u onderaan bladzijde #1, wanneer u pagina #2 hebt aangemaakt, een link naar die volgende pagina aanmaakt? Dat is voor lezers eenvoudiger. Dank u wel!

  2. […] van Hans Jansen Op, op, ten strijde, Jeruzalem bevrijden! De eerdere delen vindt u hier, hier en hier. In de laatste bijdrage betoogde ik dat Jansen niet alleen feiten negeert en weglaat, maar […]

  3. […] deel hier. Share this:TwitterFacebookVind ik leuk:LikeBe the first to like […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: